Xanh methylen là thuốc thường dùng trong một số chỉ định đặc biệt, tuy nhiên việc sử dụng cho trẻ dưới 15 tuổi luôn được cân nhắc nghiêm ngặt do nguy cơ rối loạn chuyển hóa máu và biến chứng thiếu oxy mô nếu dùng không đúng liều hoặc không đúng đối tượng.
Việc hiểu rõ cơ chế tác dụng và các yếu tố nguy cơ sẽ giúp phụ huynh cũng như người học ngành y dược nhận thức đúng về tính an toàn của thuốc này ở trẻ nhỏ.
Trong thực hành lâm sàng, các chuyên gia y khoa thường phân tích rất kỹ cơ chế chuyển hóa của thuốc trước khi chỉ định cho trẻ em, bởi chỉ một thay đổi nhỏ về nồng độ cũng có thể dẫn đến hậu quả đáng kể đối với hệ tạo máu còn non yếu. Với nồng độ thấp, xanh methylen có khả năng khử methemoglobin trở lại hemoglobin, giúp cải thiện tình trạng thiếu oxy trong một số trường hợp đặc biệt.
Tuy nhiên, khi sử dụng ở nồng độ cao hơn hoặc dùng không kiểm soát, thuốc lại oxy hóa ion sắt (II) trong hemoglobin thành sắt (III), làm hình thành methemoglobin. Khi methemoglobin tăng cao trong máu, khả năng vận chuyển oxy suy giảm rõ rệt, dẫn đến thiếu oxy mô, tím tái, mệt mỏi, thậm chí suy hô hấp nếu không được xử trí kịp thời.
Dưới góc nhìn của giảng viên đào tạo tại Cao đẳng Y Sài Gòn, việc nắm chắc cơ chế hai chiều này là nền tảng quan trọng giúp sinh viên hiểu vì sao xanh methylen không phải là thuốc có thể sử dụng tùy tiện cho trẻ nhỏ, đặc biệt trong bối cảnh cơ thể trẻ chưa hoàn thiện đầy đủ hệ enzym và cơ chế bù trừ sinh lý.
Một trong những yếu tố khiến xanh methylen bị chống chỉ định hoặc phải đặc biệt thận trọng ở trẻ em là tình trạng thiếu men G6PD, một rối loạn di truyền tương đối phổ biến. Thiếu enzym này làm hồng cầu dễ bị phá hủy khi tiếp xúc với các tác nhân oxy hóa, trong đó có một số thuốc.
Khi trẻ thiếu men G6PD sử dụng xanh methylen, nguy cơ xảy ra thiếu máu tan huyết tăng cao, biểu hiện bằng vàng da, mệt mỏi, nước tiểu sẫm màu và giảm nhanh số lượng hồng cầu. Dược sĩ lâm sàng tại Cao đẳng Dược Tp Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh rằng việc khai thác tiền sử gia đình, tầm soát nguy cơ và cân nhắc chỉ định là bước bắt buộc trước khi sử dụng thuốc có tính oxy hóa.
Chính vì tỷ lệ thiếu men G6PD ở trẻ sơ sinh tại Việt Nam không thấp, việc dùng xanh methylen đường uống cho trẻ dưới 15 tuổi cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi chặt chẽ, nhằm hạn chế tối đa biến chứng huyết học có thể xảy ra ngoài dự đoán.
Trẻ em không phải là “người lớn thu nhỏ”, do đó mọi thuốc tác động lên hệ tạo máu và quá trình vận chuyển oxy đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Với xanh methylen, sự khác biệt về liều lượng, cân nặng và tình trạng enzym học có thể làm thay đổi hoàn toàn đáp ứng điều trị.
Việc tự ý mua và sử dụng thuốc đường uống cho trẻ dưới 15 tuổi có thể dẫn đến những biến chứng khó lường nếu không được đánh giá toàn diện về tình trạng thiếu men, mức độ methemoglobin và chức năng hô hấp. Sinh viên Trường Cao đẳng Dược thành phố Hồ Chí Minh khi học về dược lý đều được đào tạo bài bản về nguyên tắc an toàn thuốc, đặc biệt trong nhóm bệnh nhi.
Do đó, trong mọi trường hợp cần sử dụng xanh methylen cho trẻ, phụ huynh phải tuân thủ tuyệt đối chỉ định và sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa để bảo đảm hiệu quả điều trị đi đôi với an toàn tối đa cho sức khỏe trẻ.
Đối với thí sinh mong muốn theo học lĩnh vực dược và hiểu sâu cơ chế tác dụng, chống chỉ định cũng như an toàn thuốc ở trẻ em, việc lựa chọn Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn sẽ giúp được đào tạo bài bản, chuyên sâu về dược lý lâm sàng và thực hành nghề nghiệp, từ đó hình thành tư duy sử dụng thuốc an toàn, chính xác và có trách nhiệm trong tương lai.
*LƯU Ý: Bài viết mang tính tham khảo, phục vụ mục đích học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn và không có giá trị thay thế ý kiến tư vấn y khoa chuyên môn.
