Vitamin D là vi chất thiết yếu giúp cơ thể hấp thu canxi, duy trì hệ xương chắc khỏe và hỗ trợ miễn dịch. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu đúng về phân loại, tác dụng cũng như liều dùng vitamin D. Việc bổ sung không hợp lý có thể gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe.
Vitamin D, còn được gọi là calciferol, là vitamin tan trong chất béo, được lưu trữ chủ yếu tại gan và mô mỡ. Khác với nhiều loại vitamin khác, vitamin D có thể được cơ thể tự tổng hợp dưới tác động của tia cực tím UVB từ ánh nắng mặt trời. Đây là yếu tố then chốt giúp duy trì nồng độ canxi và phospho trong máu, từ đó bảo vệ xương, răng và hệ cơ – thần kinh.
Trong thực hành y khoa, vitamin D được xem là vi chất quan trọng thường xuyên được tư vấn bổ sung bởi bác sĩ và đội ngũ Y sĩ đa khoa, đặc biệt với các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi và phụ nữ mang thai.
Vitamin D tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, trong đó phổ biến nhất là vitamin D2 và vitamin D3. Vitamin D2 (ergocalciferol) có nguồn gốc từ thực vật và nấm, trong khi vitamin D3 (cholecalciferol) được tổng hợp tại da người khi tiếp xúc với ánh nắng và cũng có trong một số thực phẩm nguồn gốc động vật như gan cá, cá béo.
Ngoài ra, còn có các dạng ít gặp hơn như vitamin D1, D4 và D5, chủ yếu mang ý nghĩa nghiên cứu trong lĩnh vực Dược học. Trên lâm sàng, vitamin D3 được đánh giá có hoạt tính sinh học mạnh hơn và được sử dụng phổ biến trong các chế phẩm bổ sung hiện nay.
Vitamin D giữ vai trò trung tâm trong quá trình hấp thu canxi tại ruột, giúp xương chắc khỏe và phòng ngừa các bệnh lý như còi xương ở trẻ em hay loãng xương ở người lớn tuổi. Thiếu vitamin D kéo dài khiến xương trở nên giòn, dễ gãy và làm tăng nguy cơ chấn thương.
Bên cạnh đó, vitamin D còn tham gia điều hòa hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh và giảm nguy cơ mắc một số bệnh tự miễn. Nhiều nghiên cứu cho thấy người thiếu vitamin D thường có nguy cơ cao mắc nhiễm trùng đường hô hấp và rối loạn miễn dịch.
Ngoài tác dụng trên xương và miễn dịch, vitamin D còn góp phần điều hòa huyết áp, hỗ trợ hoạt động tim mạch và tham gia vào quá trình tăng trưởng, biệt hóa tế bào. Một số bằng chứng khoa học cũng cho thấy mối liên quan giữa nồng độ vitamin D thấp với rối loạn tâm trạng và trầm cảm.
Nhu cầu vitamin D thay đổi theo độ tuổi, giới tính và tình trạng sinh lý. Trẻ nhỏ và người trưởng thành thường cần khoảng 10–15 mcg mỗi ngày, trong khi người trên 70 tuổi có thể cần liều cao hơn. Phụ nữ mang thai và cho con bú cũng là nhóm cần được theo dõi sát sao khi bổ sung vitamin D.
Theo khuyến cáo của các chuyên gia Y sĩ đa khoa, việc sử dụng vitamin D liều cao kéo dài mà không có chỉ định y tế có thể dẫn đến thừa vitamin D, gây tăng canxi máu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tim, thận.
Ánh nắng mặt trời là nguồn cung cấp vitamin D tự nhiên quan trọng nhất. Tại Việt Nam, thời điểm tắm nắng phù hợp thường rơi vào khung giờ sáng từ 9–10h hoặc chiều từ 15–16h, khi tia UVB vẫn đủ để kích thích tổng hợp vitamin D nhưng hạn chế nguy cơ tổn thương da.
Ngoài ánh nắng, vitamin D còn được bổ sung qua chế độ ăn với các thực phẩm như cá hồi, cá trích, cá ngừ, trứng, sữa và nấm. Trong trường hợp không thể đáp ứng đủ qua ăn uống và ánh nắng, người bệnh có thể sử dụng các chế phẩm vitamin D đường uống theo tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia Dược học.
Sử dụng vitamin D không đúng liều có thể gây ra các triệu chứng như buồn nôn, chán ăn, khô miệng, tiểu nhiều, rối loạn nhịp tim và vôi hóa mạch máu. Đặc biệt, phụ nữ mang thai dùng quá liều vitamin D có nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.
Ngược lại, thiếu vitamin D kéo dài làm tăng nguy cơ còi xương, loãng xương, suy giảm miễn dịch và một số rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, việc theo dõi và bổ sung vitamin D cần được thực hiện một cách khoa học.
Theo nhận định của giảng viên chuyên ngành Dược học – Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, vitamin D là vi chất dễ bị lạm dụng do tâm lý “bổ sung càng nhiều càng tốt”. Tuy nhiên, việc sử dụng cần cá thể hóa theo từng đối tượng, có sự tư vấn của bác sĩ hoặc Y sĩ đa khoa, tránh bổ sung tràn lan gây tác dụng ngược cho sức khỏe.
Vitamin D đóng vai trò thiết yếu đối với hệ xương, miễn dịch và nhiều chức năng quan trọng khác của cơ thể. Bổ sung vitamin D đúng cách, đúng liều và có tư vấn chuyên môn là chìa khóa giúp phòng ngừa bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc trang bị kiến thức y khoa cơ bản, đặc biệt với sinh viên ngành Cao đẳng Y sĩ đa khoa, là yếu tố quan trọng trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
